In de Noordzee staan tientallen afgeschreven boorplatforms, maar wie gaat het opruimen betalen?

13 november 2026|doorDN Wereldredactie

Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Voor 2035 moet de helft van de ongeveer 150 olie- en gasplatforms op het Nederlandse deel van de Noordzee weg. Staatsbedrijf EBN heeft een plan voor de ontmanteling, maar de kosten zijn uiteindelijk voor de belastingbetaler.

Een kerkhof van afgedankte boortorens voor de Schotse kust. Foto: iStock – La Suerte Prod

In het Nederlandse deel van de Noordzee staan ongeveer 150 olie- en gasplatforms die na gebruik verwijderd moeten worden. Volgens EBN wordt zo’n 60 procent daarvan in de komende tien jaar ontmanteld. Het staatsbedrijf schat de totale opruimkosten op 6 tot 8 miljard euro, en het grootste deel daarvan komt bij de overheid terecht, de belastingbetaler dus. In een poging om de kosten te drukken richten EBN en de sector nu een apart sloopbedrijf op.

Een platform verdwijnt niet vanzelf

Volgens eerdere schattingen staan er op de hele Noordzee zo’n 600 productieplatforms. Opruimen is dus een klus voor alle kustlanden, niet alleen voor Nederland. Voor het Nederlandse deel is de regel duidelijk. De Mijnbouwwet verplicht bedrijven om hun platforms na gebruik te verwijderen. Die plicht komt ook voort uit het Ospar-verdrag, dat het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan beschermt. De Noordzee valt daaronder.

Het werk gaat in fasen, volgens afspraken met het ministerie van Klimaat en Groene Groei. Staatstoezicht op de Mijnen houdt er toezicht op. In 2025 werden op zee 3 platforms ontmanteld en 32 putten afgesloten.

Een platform weghalen is namelijk maar een deel van het werk. Ook de putten eronder moeten dicht. Dat is een van de grootste kostenposten: volgens het ministerie gaat ongeveer de helft van het geld op zee naar putten. Dat werk is ook lastig te begroten. EBN waarschuwde eerder dat het afsluiten van putten tot 60 procent duurder kan uitvallen dan gepland.

De rekening kan nog flink oplopen

EBN noemt in zijn jaarverslag over 2025 een bedrag van 6 tot 8 miljard euro voor het hele opruimwerk. Het ministerie schat de kosten op zee op ongeveer 4,5 miljard euro. Die raming gaat ervan uit dat pijpleidingen op de zeebodem meestal blijven liggen. Ze worden dan schoongemaakt en veilig achtergelaten.

Moeten alle leidingen echt weg, dan komt er volgens het ministerie ruim 4 miljard euro bij. Er ligt zo’n 4000 kilometer aan leidingen op zee, en verwijderen kost ongeveer een miljoen euro per kilometer. EBN noemt juist dit punt als risico. De kosten stijgen volgens het bedrijf vooral door veranderend beleid rond het opruimen van leidingen op zee.

Ook buiten de Nederlandse wateren gaat het om grote bedragen. De Europese Commissie schatte in 2021 dat het opruimen van platforms en putten op de Noordzee in de periode 2020 tot 2030 ruim 30 miljard euro kost. Het Verenigd Koninkrijk neemt daarvan met 17 miljard euro het grootste deel voor zijn rekening. Daar staan ook de meeste installaties. Het Nederlandse deel in die schatting is ongeveer 2,6 miljard euro. Dat bedrag gaat alleen over dit decennium, en is dus niet zomaar te vergelijken met de Nederlandse ramingen voor alle installaties.

Wie betaalt de rekening?

Dat de overheid meebetaalt, is geen verrassing. EBN neemt voor 40 procent deel in de Nederlandse gaswinning. Het staatsbedrijf deelt dus voor 40 procent in de winst, maar ook in de opruimkosten. Daarnaast mogen bedrijven hun ontmantelingskosten via belastingafspraken verrekenen. Samen zorgt dat ervoor dat de overheid naar schatting 73 procent van de kosten draagt. De rest betalen de bedrijven zelf.

Om te voorkomen dat de overheid ook voor het deel van de bedrijven opdraait, moeten bedrijven die samen een gasveld exploiteren een financiële garantie geven voor hun toekomstige opruimkosten. EBN controleert elk jaar of die garanties nog volstaan. Zelf heeft EBN eind 2025 ruim 2,7 miljard euro opzijgezet voor zijn eigen aandeel in het opruimwerk.

Toch blijft er onzekerheid. EBN schrijft zelf dat de uiteindelijke kosten onzeker zijn, en dat er een risico is dat het gereserveerde geld niet genoeg blijkt. Vallen projecten duurder uit, dan stijgt dus ook het deel dat via EBN bij de belastingbetaler terechtkomt.

Uitstel laat de vervuiling liggen

Afgedankte platforms kunnen het water en de zeebodem vervuilen met kwik, lood, asbest en radioactieve stoffen. Wie ze laat staan om kosten te besparen, laat dat risico dus ook liggen. Veilig weghalen vraagt bovendien meer dan een kraan die staal uit zee tilt. Ook de vervuilde onderdelen en de afgesloten putten horen bij de klus.

Bij Hoondert Services & Decommissioning in het Zeeuwse Nieuwdorp worden afgedankte platforms uit de Noordzee gesloopt. Na het weghalen op zee gaat de afbraak daar aan land verder. Nederland heeft maar een paar werven die dit werk met gevaarlijke stoffen mogen doen. Een inventarisatie van Follow the Money liet eerder zien dat er te weinig capaciteit is voor het opruimen van alle afgedankte boorplatforms.

Een nieuw sloopbedrijf en natuurvriendelijk ontmantelen

EBN heeft met de sector besloten een apart bedrijf op te richten dat het ontmantelen bundelt en uitvoert. Dat moet de kosten drukken en meer focus geven aan de grote opruimopgave. EBN noemt het een logisch vervolg op Nexstep, het samenwerkingsverband waarmee de olie- en gassector in 2017 begon. Nexstep coördineert nu de ontmanteling.

Niet elk platform hoeft per se helemaal weg. Sinds 2023 onderzoekt EBN met onder meer Stichting De Noordzee, Natuur & Milieu, Nexstep en TenneT of de fundering van sommige platforms mag blijven staan. Dat kan alleen onder strikte voorwaarden, als aannemelijk is dat de constructie blijvend goed is voor de natuur onder water.

Daarnaast wil EBN een deel van de infrastructuur bewaren voor nieuw gebruik, zoals de opslag van CO2 of waterstof. Bij het CO2-opslagproject Porthos zijn oude gasputten al omgebouwd om CO2 de bodem in te pompen. Volgens EBN gaat het erom dat de juiste installaties op het juiste moment worden opgeruimd, zonder toekomstig gebruik in de weg te zitten.