Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Een internationale commissie van 35 experts heeft de grootste gevaren voor de menselijke gezondheid (en daarmee het menselijk bestaan) tot 2100 in kaart gebracht. Ze kwam uit op zeventien catastrofale bedreigingen. Twee daarvan kunnen in theorie leiden tot het uitsterven van de mensheid: kernoorlog en kwaadwillig gebruik van AI. Toch is de boodschap niet alleen somber, want voor elke bedreiging bestaan realistische oplossingen.
De gezondheid van de mensheid wordt van veel kanten bedreigd. Foto: iStock – Thierry Hebbelinck
De mensheid wordt door meer bedreigd dan alleen AI, klimaatverandering of oorlog. Aan de basis van het menselijk welzijn staat gezondheid. Waar die op grote schaal wordt bedreigd, is het menselijk bestaan in het geding. Dat was het uitgangspunt van The Lancet om een commissie in het leven te roepen die de bedreigingen van ons gezonde bestaan in kaart zou brengen.
Hoe meet je een bedreiging?
Die commissie, de Lancet Commission on 21st Century Global Threats to Health, gebruikte gegevens uit de Global Burden of Disease-studie van het IHME. Die beslaat 204 landen en gebieden. In totaal werden honderden mogelijke risico’s onderzocht. Volgens commissielid Ibrahim Abubakar waren dat er meer dan vijfhonderd.
De maatstaf om bedreigingen van de gezondheid te meten is de DALY. Dat staat voor disability-adjusted life year. Eén DALY is één jaar in goede gezondheid dat verloren gaat door ziekte, beperking of vroegtijdig overlijden. Voor elke bedreiging maakte de commissie een realistisch best-case en worst-case scenario. Het verschil tussen die twee laat zien hoeveel gezonde jaren je met beleid kunt redden.
Een bedreiging telde als catastrofaal als ze aan drie voorwaarden voldeed. Ze kan tot 2100 minstens één miljard DALY’s kosten. Er zijn genoeg gegevens om haar te modelleren. En beleid kan echt verschil maken. Opvallend: meteorieten vielen buiten de lijst. Ook zogeheten spiegelleven, synthetische organismen met omgekeerde moleculen, werd nog te vroeg bevonden. Het onderzoek naar deze moleculen werd onlangs wel al beloond met een Nobelprijs.
De top van de piramide: AI en kernwapens
De commissie ordent de bedreigingen in een piramide. Bovenaan staan twee risico’s met uitstervingspotentieel. Het eerste is kernoorlog, inclusief de hongersnood die daarop kan volgen. Het tweede is kwaadwillig gebruik van AI, bijvoorbeeld voor het ontwikkelen van biologische wapens.
De kans op beide noemt de commissie laag. Maar de gevolgen zijn zo groot dat ze niet genegeerd mogen worden. Wie kans en impact samen meeweegt, komt op grote getallen. Het voorkomen van een kernconflict kan naar schatting 133 miljoen doden en 9,35 miljard DALY’s voorkomen. Het beperken van AI-misbruik kan 10,4 miljard DALY’s besparen.
Bij AI liepen de schattingen van de geraadpleegde voorspellers wel sterk uiteen. Er heeft nog nooit een wereldwijde ramp door kwaadwillige AI plaatsgevonden. De cijfers zijn daarom theoretisch. Toch ziet de commissie de snelle opkomst van krachtige AI als voorbeeld van hoe snel zekerheden kunnen omslaan.
In een begeleidend redactioneel commentaar schrijft The Lancet: “De omvang van de schade als deze bedreigingen werkelijkheid zouden worden, zou neerkomen op een apocalyps voor de mensheid.”
De vijftien andere catastrofale bedreigingen
Onder de top staan vijftien bedreigingen die elk meer dan een miljard gezonde levensjaren kunnen kosten. Ze vallen grofweg in vijf groepen uiteen.
Milieu en klimaat
- Klimaatverandering
- Luchtvervuiling
Infectieziekten
- Natuurlijk ontstane pandemieën
- Antimicrobiële resistentie
Leefstijl en chronische ziekten
- Obesitas
- Hoge bloeddruk
- Roken
- Hoog alcoholgebruik
- Slechte mentale gezondheid
- Ongezond ouder worden
- Ondervoeding bij kinderen
Sociaal en economisch
- Inkomensongelijkheid
- Laag opleidingsniveau
- Dalende ontwikkelingshulp voor gezondheid
Geweld
- Conventionele oorlog
Klimaat: nu al catastrofaal
Voor de commissie is klimaatverandering geen toekomstprobleem. Het is nu al een catastrofale en urgente bedreiging. Stel dat de opwarming beperkt blijft tot ongeveer 1,8 graden. Vergeleken met een opwarming tot 4,4 graden scheelt dat 1,89 miljard gezonde levensjaren. Die winst komt vooral uit minder extreme hitte en minder luchtvervuiling.
Volgens de commissie is dat een onderschatting. Het getal bevat alleen directe schade die je vandaag kunt meten. Ontheemding, droogte en psychische gevolgen tellen niet mee. Bovendien versterkt klimaatverandering andere risico’s, zoals migratie. Zonder forse emissiereductie blijft de schade ook na 2100 oplopen.
Verrassend zware sectoren: onderwijs, ongelijkheid en obesitas
Opvallend is hoe zwaar sociale en economische factoren wegen. Ze scoren hoger dan veel mensen verwachten.
Obesitas springt eruit. Met beleid zijn tot 2100 maar liefst 23,1 miljard DALY’s te voorkomen. Overgewicht neemt in elk land toe. Schattingen wijzen erop dat in 2050 zo’n 60 procent van de volwassenen en een derde van de kinderen wereldwijd overgewicht of obesitas heeft.
Bij onderwijs gaat het om 16,1 miljard DALY’s. Vrouwen en kinderen in Afrika ten zuiden van de Sahara lopen het grootste risico. Kinderen van hoger opgeleide moeders overlijden minder vaak. Op lange termijn remt beter onderwijs ook de bevolkingsgroei.
Inkomensongelijkheid kan tot 2100 een gezondheidslast veroorzaken van 13,8 miljard DALY’s. Dat staat gelijk aan 25 coronapandemieën. En als de ontwikkelingshulp voor gezondheid instort, draagt Afrika ten zuiden van de Sahara ongeveer 70 procent van de vermijdbare schade.
Alles hangt met alles samen
De commissie benadrukt dat de zeventien bedreigingen met elkaar verweven zijn. Ze moeten daarom samen worden aangepakt. Klimaatverandering, bevolkingsgroei en politieke instabiliteit kunnen bijvoorbeeld samen leiden tot grootschalige migratie. Voedselsystemen kunnen gezondheid verbeteren en het klimaat sparen. Maar ze kunnen ook het omgekeerde doen.
Vertrouwen speelt een sleutelrol. De commissie noemt het een stabiliserende kracht. Het helpt samenlevingen om dreigingen te voorzien, te beperken en zich aan te passen. Wantrouwen vergroot juist de schade. Naast vertrouwen noemt het rapport nog zeven factoren. Daaronder vallen samenwerkend mondiaal leiderschap, veerkrachtige voedselsystemen en een eerlijkere samenleving.
De lasten worden ongelijk verdeeld. Elk land loopt risico. Maar binnen elk land treft de schade vooral mensen met weinig middelen en gemarginaliseerde groepen.
Bouwen, steunen en volgen
Tegenover de sombere cijfers zet de commissie een actieplan in drie delen.
Bouwen. Zorgstelsels moeten klaar zijn voor dreigingen. Dat vraagt om vaste teams die vooruit moeten kijken en om preventie en paraatheid. De financiering moet duurzaam zijn en niet pas op gang komen bij een crisis. En ook armere regio’s moeten worden bereikt.
Steunen. Waar bestaande middelen tekortschieten, is meer innovatie nodig. Denk aan nieuwe vaccins, antibiotica, behandelingen tegen obesitas en klimaattechnologie. Met goed toezicht en eerlijke toegang.
Volgen. Bedreigingen moeten regelmatig en onafhankelijk opnieuw worden beoordeeld. Daarvoor komt een Lancet Monitor of 21st Century Global Threats to Health. De commissie actualiseert haar analyse elk jaar.
Het rapport is uitdrukkelijk geen vaste ranglijst. De bevindingen zullen veranderen als er nieuwe gegevens komen.
De toekomst ligt nog open
De kernboodschap is hoopvol. Voor de meeste bedreigingen bestaan al oplossingen. Ze moeten alleen worden opgeschaald. Daar is politieke wil voor nodig.
“De opvallende bevinding is niet alleen de omvang van deze bedreigingen, maar ook dat de mensheid nog steeds het vermogen heeft om te handelen,” zegt Murray. “Uitstel van actie zal de kosten alleen naar de toekomst verschuiven en vergroten.”
Kanem sluit daarop aan. “Recente wereldwijde gebeurtenissen laten ons zien hoe snel stabiliteit kan omslaan in crisis, en hoe kostbaar het is om pas te reageren nadat een ramp heeft toegeslagen. […] Maar de toekomst is niet onvermijdelijk.”
Lancet-hoofdredacteur Richard Horton vat het zo samen: “De gevaren waarmee we worden geconfronteerd zijn veelvuldig. Onze oplossingen moeten bij die werkelijkheid passen.”
Over de commissie
De commissie achter het rapport heet voluit de Lancet Commission on 21st Century Global Threats to Health. Het rapport verscheen op 10 oktober 2026 in het medische tijdschrift The Lancet. Op 11 oktober werd het rapport gepresenteerd op de World Health Summit in Berlijn.
De commissie werd eind 2022 opgericht. Aanleiding was de coronapandemie. Die kostte bijna 20 miljoen levens. Ook daalde de wereldwijde levensverwachting voor het eerst sinds 1950. De oprichters wezen toen al op drie grote C’s: COVID-19, climate change en conflict. Maar ze zagen ook andere bedreigingen. Denk aan antibioticaresistentie, overgewicht, vergrijzing en voedselonzekerheid.
De commissie staat onder leiding van Christopher Murray. Hij is directeur van het Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) aan de University of Washington. Medevoorzitter is Natalia Kanem, voormalig directeur van het VN-Bevolkingsfonds. De 35 leden komen uit de gezondheidszorg, economie, veiligheid, bestuur en technologie.
Bronnen
- The Lancet: The Lancet Commission on 21st century global threats to health (DOI: 10.1016/S0140-6736(26)01989-6)
- EurekAlert! / The Lancet: New Commission provides roadmap to protect economies, security and global stability from catastrophic threats to health and human survival (persbericht, 10 oktober 2026)
- CNN: AI is among 17 potentially ‘catastrophic threats’ that researchers say require targeted action
- UNN: AI and nuclear conflict named as threats to human extinction by 2100
- Kanem, Murray en Horton (2022), The Lancet: The Lancet Commission on 21st-Century Global Health Threats
- World Health Summit: Launch of the Findings from the Lancet Commission on 21st Century Global Threats to Health
- CSIS: Dr. Chris Murray, IHME: The “Commission of Commissions”
- Tsinghua University: Ibrahim Abubakar over de Lancet-commissie
